+(47) 23 89 88 63
Spadkobiercy w Norwegii mają 60 dni od śmierci bliskiej osoby na decyzję, która może ich kosztować prywatne oszczędności. Kto przejmie spadek do prywatnego podziału, odpowiada za długi zmarłego całym swoim majątkiem – także za te, o których rodzina nie wiedziała.
Stawka wzrosła 1 maja. Kwota bazowa ubezpieczenia społecznego, tzw. „Grunnbeløpet” (G), od której liczone są kluczowe progi prawa spadkowego, podniesiono o 4,91 proc. do 136 549 koron, według NAV. Minimalny spadek małżonka wynosi więc obecnie 546 196 koron, a górny limit zachowku dziecka przekracza 2 mln koron.
Przeczytaj także: DZIEDZICZENIE W NORWEGII: CO ZROBIĆ, GDY ODZIEDZICZYSZ?
Dla Polaków, największej grupy imigrantów w Norwegii, różnica wobec polskiego systemu jest zasadnicza. W Polsce spadkobierca ma sześć miesięcy na decyzję, a jeśli nie złoży oświadczenia, przyjmuje spadek z ograniczeniem odpowiedzialności do wartości ustalonej w spisie lub wykazie inwentarza („Dobrodziejstwo Inwentarza”). W Norwegii takiej automatycznej ochrony nie ma.
Zegar startuje w dniu śmierci
Rodzina nie musi zgłaszać zgonu do sądu. Sąd rejonowy („Tingretten”) otrzymuje informację od Skatteetaten i sam kontaktuje się z bliskimi. Termin biegnie jednak od dnia śmierci, a nie od kontaktu z sądem: w ciągu 60 dni spadkobiercy muszą zgłosić sądowi wybraną formę podziału spadku („Skifte”) – w praktyce zdecydować, czy któryś z nich przejmie spadek wraz z długami.
Sąd może termin przedłużyć. W Norwegii długów nie dziedziczy się automatycznie – ale kto chce sam podzielić spadek, musi je przejąć. Najczęściej wybierany jest prywatny podział („Privat Skifte”). Jest bezpłatny, ale co najmniej jeden pełnoletni spadkobierca musi przyjąć pełną odpowiedzialność za długi zmarłego, a pozostali spadkobiercy muszą się na taki podział zgodzić. Jeśli długi przewyższają majątek, osoby, które podpisały oświadczenie („Erklæring om privat skifte av dødsbo”), pokrywają różnicę z własnej kieszeni.
Pozostali odpowiadają tylko do wartości swojego udziału. Wyjątek dotyczy małych spadków: gdy majątek nie przekracza 3G, czyli 409 647 koron, nikt nie płaci długów ponad wartość, która zostaje po opłaceniu pogrzebu. Alternatywą jest publiczny podział („Offentlig Skifte”), prowadzony przez adwokata wyznaczonego przez sąd. Opłata wstępna wynosi w 2026 r. 24 210 koron plus zabezpieczenie kosztów, ale odpowiedzialność spadkobierców ogranicza się do wartości spadku. Pozostały przy życiu małżonek może też przejąć majątek bez podziału („Uskifte”) – wraz z długami. Sąd może termin przedłużyć.
Najczęściej wybierany jest prywatny podział („Privat Skifte”). Jest bezpłatny, ale co najmniej jeden pełnoletni spadkobierca musi przyjąć pełną odpowiedzialność za długi zmarłego. Jeśli długi przewyższają majątek, osoby, które podpisały oświadczenie („Erklæring om privat skifte av dødsbo”), pokrywają różnicę z własnej kieszeni. Wyjątek dotyczy małych spadków: gdy majątek nie przekracza 3G, czyli 409 647 koron, spadkobiercy nie płacą długów ponad wartość, która zostaje po opłaceniu pogrzebu.
Przeczytaj także: PRAWO SPADKOWE W NORWEGII: KIEDY TESTAMENT MIĘDZYNARODOWY JEST SPISANY W JĘZYKU, KTÓREGO TESTATOR NIE ROZUMIE
Alternatywą jest publiczny podział („Offentlig Skifte”), prowadzony przez adwokata wyznaczonego przez sąd. Opłata wstępna wynosi w 2026 r. 24 210 koron plus zabezpieczenie kosztów, ale odpowiedzialność spadkobierców ogranicza się do wartości spadku. Pozostały przy życiu małżonek może też przejąć majątek bez podziału („uskifte”) – wraz z długami.
Długi, o których nikt nie wiedział
Prawnicy radzą nie podpisywać niczego, dopóki nie wiadomo, czy spadek jest wypłacalny. Sąd może wydać pełnomocnictwo majątkowe („formuesfullmakt”), które daje wgląd w konta bankowe zmarłego i jego dane podatkowe, bez prawa dysponowania środkami.
Drugim narzędziem jest „Proklama” – publiczne wezwanie wierzycieli w Norsk Lysingsblad i prasie lokalnej. Wierzyciele mają sześć tygodni na zgłoszenie roszczeń; niezgłoszone wygasają. Ochrona ma jednak luki istotne dla imigrantów: nie obejmuje wierzycieli zagranicznych, roszczeń zabezpieczonych zastawem ani zaległości podatkowych.
Kredyt zaciągnięty w Polsce nie wygaśnie przez ogłoszenie w Norwegii. Majątek położony w Polsce może też wymagać osobnego postępowania przed polskim sądem lub notariuszem; Norwegia jako państwo spoza UE nie stosuje unijnego rozporządzenia spadkowego.
Przeczytaj także: POLISA NA ŻYCIE W NORWEGII | DOBRZE ZAPISZ KLAUZULĘ BENEFICJENTA
Sąd sprawdza też, czy przechowuje testament zmarłego, i informuje osoby w nim wymienione. Testament trzymany w domu, u adwokata lub w skrytce bankowej rodzina musi złożyć w sądzie w oryginale.
Kto dziedziczy i ile
Podział reguluje ustawa o spadkach („Arveloven”), obowiązująca od 1 stycznia 2021 r. Bez testamentu majątek przypada kolejno dzieciom i wnukom, następnie rodzicom i rodzeństwu, a w dalszej kolejności dziadkom, a po nich wujom i ciotkom; kuzyni nie dziedziczą z ustawy.
Małżonek dziedziczy jedną czwartą spadku, gdy zmarły miał dzieci, ale nie mniej niż 4G (546 196 koron). Gdy dzieci nie ma, a żyją rodzice lub rodzeństwo, przypada mu połowa, nie mniej niż 6G (819 294 koron). W skromniejszych majątkach minimum oznacza w praktyce, że małżonek dziedziczy wszystko. Według rządowego serwisu regjeringen.no tej minimalnej kwoty nie można małżonkowi odebrać testamentem; ograniczyć można jedynie udział ułamkowy, i to tylko wtedy, gdy małżonek wiedział o testamencie.
Zanim dojdzie do podziału spadku, rozlicza się majątek małżonków. Majątek wspólny („Felleseie”) dzieli się co do zasady po połowie: małżonek najpierw zachowuje swoją połowę, a ustawowa jedna czwarta liczona jest tylko od części zmarłego. Rachunek zmienia majątek odrębny („Særeie”) z intercyzy lub darowizny oraz prawo do wyłączenia z podziału majątku wniesionego do małżeństwa lub odziedziczonego („Skjevdeling”).
Przeczytaj także: PODZIAŁ MAJĄTKU I ROZWÓD W NORWEGII: ZNACZENIE ZWROTÓW, KTÓRE WARTO ZNAĆ
Słabiej chronieni są konkubenci („Samboere”). Partner, z którym zmarły ma, miał lub spodziewał się wspólnego dziecka, dziedziczy z ustawy 4G – ale tę kwotę testament może ograniczyć, jeśli partner o nim wiedział. Pary bez wspólnych dzieci, mieszkające razem co najmniej pięć lat, mogą zabezpieczyć partnera wyłącznie testamentem.
Dzieci mają prawo do zachowku („Pliktdelsarv”) w wysokości dwóch trzecich ustawowego udziału, ograniczonego do 15G na dziecko, czyli 2 048 235 koron. Przy dwójce dzieci limit zaczyna działać przy majątku ok. 6,1 mln koron; nadwyżką spadkodawca rozporządza swobodnie. Od 2021 r. może też w testamencie przydzielić konkretnemu spadkobiercy dom lub domek letniskowy, nawet gdy jego wartość przekracza należny udział – obdarowany dopłaca wtedy różnicę do masy spadkowej.
Zgoda na pozostanie małżonka w niepodzielonym majątku wymaga akceptacji dzieci zmarłego z innego związku („Særkullsbarn”). Gdy nie ma żadnych spadkobierców, majątek nie trafia do gminy ani skarbu państwa, jak w Polsce, lecz – na mocy art. 76–77 ustawy – do organizacji społecznych działających na rzecz dzieci i młodzieży.
Gdy dziedziczy dziecko
Małoletni nie może przejąć długów. Odpowiedzialność przyjmuje tylko pełnoletni spadkobierca, a opiekun dziecka musi zgodzić się na prywatny podział; bez tej zgody sąd nie wyda zaświadczenia o podziale („Skifteattest”).
Często opiekunem jest owdowiały rodzic, który sam dziedziczy. Wówczas nie może reprezentować dziecka, a urząd wojewody („Statsforvalteren”) ustanawia opiekuna tymczasowego. Sąd z urzędu zawiadamia urząd o każdym małoletnim spadkobiercy.
Przeczytaj także: DZIEDZICZENIE W NORWEGII | JAKIE BŁĘDY UNIKAĆ PRZY PISANIU TESTAMENTU?
Jeśli majątek finansowy dziecka przekracza 2G, czyli 273 098 koron, zarządza nim Statsforvalteren na koncie kapitałowym do 18. urodzin – i to całością, nie tylko nadwyżką. Wypłaty na potrzeby dziecka wymagają wniosku. Spadkodawca może w testamencie wskazać innego zarządcę lub ograniczyć dysponowanie zachowkiem do 25. roku życia, np. przeznaczając go na zakup mieszkania.
Darowizna to nie zaliczka
Nowa ustawa odwróciła zasadę, na którą wiele rodzin wciąż liczy. Pieniądze przekazane dziecku za życia są odliczane od jego spadku tylko wtedy, gdy taki warunek postawiono przy przekazaniu (art. 75). Bez warunku to zwykły prezent. Ustawa zaleca formę pisemną – akt darowizny („Gavebrev”) – i poinformowanie rodzeństwa.
Odliczenie liczy się według wartości z dnia przekazania, chyba że darczyńca postanowił inaczej, i nigdy nie zmusza obdarowanego do zwrotu. Dotyczy wyłącznie zstępnych. Do darowizn sprzed 2021 r. stosuje się starą ustawę z 1972 r., łagodniejszą wobec domniemanej woli darczyńcy.
Podatku od spadków i darowizn Norwegia nie pobiera od 2014 r., ale sprzedaż odziedziczonej nieruchomości może oznaczać 22-procentowy podatek od zysku. Kluczowe jest, czy zmarły mógł ją w chwili śmierci sprzedać bez podatku: dom – jeśli posiadał go ponad rok i mieszkał w nim co najmniej rok z ostatnich dwóch; domek letniskowy – jeśli posiadał go ponad pięć lat i używał co najmniej pięć z ostatnich ośmiu. Jeśli tak, wartością początkową dla spadkobiercy jest wartość rynkowa z dnia śmierci, więc opodatkowany jest tylko wzrost wartości po śmierci.
Przeczytaj także: FRI RETTSHJELP — DARMOWA POMOC PRAWNA W NORWEGII
W określonych przypadkach spadkobierca może również uzyskać zwolnienie, jeśli sam spełni ustawowe warunki dotyczące własności i zamieszkiwania lub użytkowania nieruchomości. Jeśli zmarły tych warunków nie spełniał, spadkobierca przejmuje jego pierwotną wartość nabycia – a wraz z nią potencjalnie wyższy podatek. Może jednak sam wypracować wymagany okres posiadania i zamieszkania, a po jego spełnieniu sprzedać nieruchomość bez podatku.
Przy przejęciu nieruchomości małżonek, konkubent i spadkobiercy ustawowi nie płacą opłaty rejestrowej („Dokumentavgift”, 2,5 proc. wartości rynkowej) – ale tylko do wysokości swojego ustawowego udziału. Od nadwyżki, a także gdy testament przekazuje nieruchomość komuś spoza tego kręgu, opłata jest należna.
Przeczytaj także: FIRMA W NORWEGII | JAKA JEST TU ROLA PRAWNIKA BIZNESOWEGO?
Terminy i kwoty w pigułce
Kwoty według G z 1 maja 2026 r. (136 549 NOK); zmieniają się co roku.
Chcesz omówić swoją sytuację spadkową? Umów się na rozmowę z doradcą ds. planowania majątkowego Sjølyst Investors AS. Po analizie Twojej sytuacji wskażemy, czy potrzebna jest pomoc prawna, i skierujemy Cię do jednej ze współpracujących kancelarii specjalizujących się w prawie majątkowym i obsłudze Family Office. Kontakt: post@sjolystinvestors.com.
