+(47) 23 89 88 63
Norweski wymóg pięciu lat nieprzerwanego członkostwa w systemie ubezpieczeń społecznych przed przyznaniem renty z tytułu niezdolności do pracy (Uføretrygd) narusza prawo EOG. Tak uznał 10 listopada Trybunał krajów należących do strefy EFTA w Luksemburgu w sprawie dwojga obywateli Unii Europejskiej. Ostateczny wyrok wyda norweski Sąd Najwyższy, a NAV prosi, by na razie nie składać nowych wniosków ani odwołań.
W pigułce
- Trybunał EFTA: Norwegia nie może wymagać, by okresy ubezpieczenia z różnych krajów EOG tworzyły nieprzerwany ciąg.
- Wymóg uznano za dyskryminację pośrednią osób korzystających ze swobody przepływu pracowników.
- To opinia doradcza – o wyniku sporu zdecyduje norweski Sąd Najwyższy.
- NAV prosi, by na razie nie składać nowych wniosków ani odwołań powołujących się na tę opinię.
Renta z NAV nie wystarczy? Zabezpiecz swój dochód
Ubezpieczenie na życie z ochroną na wypadek niezdolności do pracy (Uføreforsikring) i poważnej choroby (Kritisk sykdom) – jednorazowa wypłata, niezależnie od decyzji NAV.
SPRAWDŹ UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE »O rozstrzygnięciu poinformował norweski branżowy magazyn prawniczy „Advokatbladet”. Sprawę opisała też agencja NTB, której depeszę opublikowały m.in. dzienniki „Aftenposten”, „Dagbladet” i „Dagsavisen”, a po angielsku zebrał ją m.in. serwis Ground News. Własny komunikat wydał 13 listopada NAV – norweski Urząd Pracy i Opieki Społecznej.
Przeczytaj także: OTO NOWY SPOSÓB LOGOWANIA DO NAV Z D-NUMEREM, BEZ BUYPASS I BANKID
Czym jest Trybunał krajów należących do strefy EFTA?
EFTA to Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (European Free Trade Association), do którego należą cztery kraje spoza Unii Europejskiej: Norwegia, Islandia, Liechtenstein i Szwajcaria. Trzy pierwsze są razem z UE w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG, po norwesku EØS) – dzięki temu mają dostęp do wspólnego rynku, a ich obywatele i obywatele UE mogą swobodnie pracować w tych krajach. W zamian Norwegia musi stosować unijne przepisy o wspólnym rynku, w tym o koordynacji świadczeń socjalnych.
Trybunał krajów należących do strefy EFTA (EFTA-domstolen) z siedzibą w Luksemburgu pilnuje, by Norwegia, Islandia i Liechtenstein przestrzegały prawa EOG. To odpowiednik unijnego Trybunału Sprawiedliwości (TSUE) dla tych trzech państw – Szwajcarii jego orzeczenia nie dotyczą, bo nie należy ona do EOG.
Orzeczenie Trybunału EFTA
W sprawie E-1/26 – A i B przeciwko państwu norweskiemu – Trybunał odpowiadał na pytania norweskiego Sądu Najwyższego (Høyesterett), który poprosił o opinię doradczą.
Chodzi o paragraf 12-2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym (Folketrygdloven). Zgodnie z nim rentę Uføretrygd dostaje co do zasady osoba, która przez pięć lat (do 2021 roku – trzy lata) bezpośrednio przed utratą zdolności do pracy była członkiem norweskiego systemu ubezpieczeń społecznych (Folketrygden). Okresy ubezpieczenia w innych krajach EOG są wliczane, ale według dotychczasowej praktyki norweskich władz wszystkie okresy musiały tworzyć nieprzerwany ciąg.
W orzeczeniu z 10 listopada 2026 roku Trybunał sformułował trzy odpowiedzi:
- Przy sumowaniu okresów na podstawie unijnego rozporządzenia 883/2004 o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego trzeba uwzględnić okresy, które w innym kraju EOG dają prawo do takiego świadczenia według przepisów tamtego kraju.
- Norwegia musi opierać się na dokumentach wystawionych przez urzędy innego kraju EOG. Jeśli ma wątpliwości co do ich poprawności, powinna zwrócić się do tego kraju o wyjaśnienia, a nie po prostu je pominąć.
- Artykuły 28 i 29 Porozumienia EOG wykluczają stosowanie wymogu nieprzerwanego członkostwa z paragrafu 12-2 ustawy przy sumowaniu okresów z różnych krajów.
Ważne zastrzeżenie: Trybunał nie uznał, że samo zamieszkiwanie w innym kraju zawsze liczy się jako okres ubezpieczenia. Liczy się to, co za okres ubezpieczenia uznaje prawo tamtego kraju. Jeśli – jak w Polsce czy Hiszpanii – ubezpieczenie zależy od pracy, przerwa w zatrudnieniu za granicą nadal może być luką. Norwegia nie może jednak z powodu takiej luki odmówić całej renty.
Dlaczego przepis uznano za dyskryminujący
Uzasadnienie opiera się na prostym porównaniu. W Norwegii członkostwo w Folketrygden wynika przede wszystkim z zamieszkania. Osoba, która mieszka i pracuje tylko w Norwegii, pozostaje więc ubezpieczona także wtedy, gdy przez pewien czas nie ma pracy. W wielu innych krajach ubezpieczenie zależy od zatrudnienia, więc przerwa w pracy oznacza lukę w ubezpieczeniu.
Według Trybunału norweski wymóg traktuje gorzej osoby, które korzystały ze swobody przepływu pracowników. Trybunał określił to jako dyskryminację pośrednią. Norwegia tłumaczyła, że przepis chroni równowagę finansową systemu ubezpieczeń. Trybunał przypomniał, że same względy ekonomiczne nie uzasadniają takiego ograniczenia, i nie znalazł dowodów, że wymóg jest do tego odpowiedni czy konieczny.
Przeczytaj także: OD 1 PAŹDZIERNIKA W NORWEGII MOŻESZ DOROBIĆ DO RENTY ZNACZNIE WIĘCEJ. NAV PODNOSI KWOTĘ WOLNĄ Z 0,4G DO 1G
Trybunał zwrócił uwagę także na proporcjonalność. Wysokość norweskiej renty i tak liczy się proporcjonalnie do okresów ubezpieczenia w Norwegii – sumowanie okresów z innych krajów służy tylko ustaleniu, czy prawo do renty w ogóle istnieje. Odmowa całego świadczenia z powodu luki w ubezpieczeniu w innym kraju jest więc zdaniem Trybunału nieproporcjonalna. To stanowisko poparły Urząd Nadzoru EFTA (ESA) i Komisja Europejska.
Masz sprawę z NAV?
Odmowa świadczenia, odwołanie, spór z urzędem – porozmawiaj z prawnikiem, który zna norweskie prawo i mówi po polsku.
SKONTAKTUJ SIĘ Z PRAWNIKIEM »Dwie sprawy, od których się zaczęło
Pytania do Trybunału EFTA Sąd Najwyższy skierował 9 lutego 2026 roku. Dotyczą dwóch osób, którym NAV odmówił renty. Obie przegrały wcześniej przed niezależnym organem odwoławczym ds. świadczeń (Trygderetten) i przed sądem apelacyjnym.
- Obywatel Hiszpanii (A). W 2005 roku przeprowadził się z Pakistanu do Hiszpanii, gdzie pracował, a 10 kwietnia 2013 roku zamieszkał w Norwegii. Zdolność do pracy utracił w styczniu 2016 roku. O rentę wnioskował w grudniu 2017 i ponownie w lipcu 2021 roku. NAV odmówił 16 listopada 2021 roku, bo od 25 grudnia 2012 roku do przeprowadzki nie miał w Hiszpanii okresu ubezpieczenia – to luka nieco ponad trzech miesięcy. Obowiązywał go wymóg pięciu lat.
- Obywatelka Niemiec (B). W 1996 roku przeniosła się z Maroka do Niemiec, a w 2005 roku do Norwegii. Zdolność do pracy utraciła w kwietniu 2008 roku, wniosek o rentę złożyła w czerwcu 2018 roku. NAV odmówił 8 października 2019 roku, bo jej niemieckie okresy ubezpieczenia kończyły się przed marcem 2005 roku, więc brakowało trzech lat nieprzerwanego członkostwa. Taki wymóg obowiązywał do stycznia 2021 roku, kiedy podniesiono go do pięciu lat.
Sąd Apelacyjny Borgarting (Borgarting lagmannsrett) uznał wcześniej, że okresy z innych krajów EOG można doliczać do norweskich, ale muszą one być nieprzerwane. Właśnie ten warunek zakwestionował teraz Trybunał EFTA.
Przeczytaj także: PORADY PRAWNE W NORWEGII | DO KOGO ZWRÓCIĆ SIĘ Z PYTANIEM?
Co mówią strony
Hiszpańskiego obywatela reprezentują adwokaci John Christian Elden i Olaf Halvorsen Rønning z kancelarii Elden. W rozmowie z „Advokatbladet” Elden powiedział, że jego klient jest bardzo zadowolony z rozstrzygnięcia. Dodał, że nikt nie powinien latami walczyć o świadczenie, które mu się należy.
Zdaniem Eldena problemem nie jest wyłącznie błąd urzędu, lecz sama ustawa, która pozostaje w sprzeczności z prawem EOG. Jak podkreśla w rozmowie z „Dagbladet”, kluczowe jest to, że nie można wymagać nieprzerwanego okresu ubezpieczenia – okresy z całego EOG trzeba oceniać łącznie. Adwokat wskazuje też, że przy dotychczasowej praktyce NAV wystarczyło kilka dni bez pracy w innym kraju, aby pięcioletni okres zaczął biec od nowa.
Rønning ocenia, że rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie dla wielu innych osób, które przeprowadzały się między krajami Europy. Zaznacza jednak, że skala błędnych odmów nie jest znana.
Przeczytaj także: TE CZYNNIKI WPŁYWAJĄ NA TWOJĄ EMERYTURĘ W NORWEGII
Państwo norweskie broniło przepisu przed Trybunałem. NAV w komunikacie z 13 listopada nie ocenia rozstrzygnięcia. Informuje, że analizuje je razem z Ministerstwem Pracy i Integracji (Arbeids- og inkluderingsdepartementet) oraz Urzędem Adwokata Rządowego (Regjeringsadvokaten).
Nie czekaj na NAV – zabezpiecz siebie i rodzinę
Ubezpieczenie na życie, ubezpieczenie zdrowotne (Helseforsikring) i wypadkowe NNW (Ulykkesforsikring) w Norwegii – wypłata nie zależy od decyzji urzędu ani od tego, gdzie wcześniej pracowałeś.
SPRAWDŹ UBEZPIECZENIE »To jeszcze nie jest koniec sprawy
Rozstrzygnięcie Trybunału EFTA jest opinią doradczą (Rådgivende uttalelse). Nie zmienia automatycznie norweskiej ustawy ani wydanych decyzji. Obie sprawy wracają do Sądu Najwyższego, który wyda w nich wyrok.
Przeczytaj także: EMERYTURA W NORWEGII 2026. ILE DOSTANIESZ, CO SIĘ ZMIENIŁO I GDZIE MOŻNA STRACIĆ NAJWIĘCEJ
NAV podkreśla, że na podstawie samej opinii nie może rozpatrywać spraw ani zmieniać pojedynczych decyzji. Urząd zapowiada, że do końca 2026 roku zdecyduje, czy sprawa będzie dalej prowadzona przed Sądem Najwyższym. Jeżeli tak, trzeba będzie czekać na prawomocny wyrok. NAV zastrzega, że trudno przewidzieć, jak długo to potrwa.
Nie wiadomo, ilu osób dotyczy sprawa. Liczby nie podaje ani NAV, ani pełnomocnicy skarżących. Nie jest też jasne, czy i kiedy parlament zmieni paragraf 12-2 ustawy.
Przeczytaj także: BEZPŁATNE PORADY PRAWNE W NORWEGII | NOWY PROJEKT WYDZIAŁU KONSULARNEGO AMBASADY RP W OSLO
Kontekst: kolejny spór Norwegii o świadczenia i prawo EOG
Norweskie media piszą o „nowym ciosie” dla systemu świadczeń. To nawiązanie do tzw. afery NAV z 2019 roku (Trygdeskandalen). Okazało się wtedy, że Norwegia przez lata błędnie stosowała przepisy EOG wobec osób, które pobierały świadczenia i przebywały w innych krajach Europy. Część z nich niesłusznie skazano za wyłudzenie. Elden w rozmowie z „Advokatbladet” ocenia, że mimo upływu czasu Norwegia nadal nie uporządkowała stosowania przepisów EOG w sprawach świadczeń.
Renta z NAV to często za mało
Prywatne ubezpieczenie na wypadek niezdolności do pracy, ubezpieczenie na życie i planowanie emerytury w Norwegii – SJØLYST INVESTORS AS, Oslo.
POROZMAWIAJ Z SJØLYST INVESTORS AS »Co to oznacza dla Ciebie?
- Kogo to dotyczy. Według NAV chodzi o osoby, które mieszkały lub pracowały w innych krajach EOG, w tym w Polsce, i którym odmówiono renty Uføretrygd albo przyznano ją w obniżonej wysokości z powodu braku pięciu lat nieprzerwanego członkostwa.
- Na razie nic się nie zmienia. Opinia Trybunału nie daje jeszcze prawa do renty. Decyduje wyrok Sądu Najwyższego i to, jak NAV go wdroży.
- NAV zaleca, by czekać. Urząd prosi, aby na razie nie składać nowych wniosków ani odwołań powołujących się na tę opinię, bo nie będzie ich teraz rozpatrywał.
- Pilnuj terminów w swojej sprawie. Jeżeli właśnie biegnie Ci termin na odwołanie od decyzji NAV, zalecenie urzędu nie przedłuża go automatycznie. W takiej sytuacji zapytaj NAV lub prawnika, jak postąpić.
- Zachowaj dokumenty. Decyzja odmowna i potwierdzenia okresów ubezpieczenia z Polski lub innego kraju EOG mogą być potrzebne, gdy NAV ogłosi dalsze kroki.
- Poznaj swoje prawa. Komisja Europejska przygotowała po polsku przewodnik „Twoje prawa w zakresie zabezpieczenia społecznego w Norwegii” – opisuje w nim m.in. renty, zasiłki chorobowe i emerytury oraz zasady sumowania okresów z różnych krajów.
Przeczytaj także: BEZROBOCIE W NORWEGII: 6 WSKAZÓWEK, JAK UNIKNĄĆ DEPRESJI, GDY POSZUKIWANIE PRACY SIĘ PRZECIĄGA
Słowniczek
- Uføretrygd – norweska renta z tytułu trwałej niezdolności do pracy.
- Folketrygden – norweski powszechny system ubezpieczeń społecznych.
- Trygderetten – niezależny organ odwoławczy rozpatrujący spory o świadczenia.
- EOG (EØS) – Europejski Obszar Gospodarczy: kraje Unii Europejskiej oraz Norwegia, Islandia i Liechtenstein.
- Rådgivende uttalelse – opinia doradcza Trybunału EFTA, o którą prosi sąd krajowy.
Więcej o zdrowiu i świadczeniach znajdziesz w dziale Zdrowie w Norwegii.
(© LOCALMARKET GROUP)
.png)
