+(47) 23 89 88 63
Cyberbezpieczeństwo przestaje być wyłącznie domeną informatyków. Ataki na systemy chłodnicze, zakłócenia pracy supermarketów i rosnące wykorzystanie sztucznej inteligencji przez cyberprzestępców pokazują, że cyfrowe zagrożenia mają bezpośrednie konsekwencje dla codziennego życia Europejczyków – także w Norwegii.
W pigułce
- Agencja UE ds. Cyberbezpieczeństwa ENISA ostrzega przed lukami w ochronie Europy – cyberatak może zatrzymać supermarket, szpital czy elektrownię.
- Hakerzy podgrzali lady chłodnicze do 50°C w setkach supermarketów we Francji i w kilku innych krajach – w Norwegii przejęli m.in. chłodnie Havaristen i Ullensvang Fruktlager.
- W Norwegii urząd NSM podniósł w październiku krajowy poziom ryzyka cybernetycznego do „wysokiego” (Høyt).
- Celem ataku padł m.in. Norad – mogły wyciec dane ponad 20 tys. użytkowników portalu dotacji.
- Norweskie stocznie ćwiczą obronę przed cyberatakami, których liczba mocno wzrosła.
- Awarie aplikacji Office 365 koncernu Microsoft i ruchu lotniczego w USA nie były atakami, ale pokazały, jak kruche są cyfrowe systemy.
Agencja Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) ostrzega, że mimo postępów w ochronie cyfrowej Europa nadal ma poważne luki w zabezpieczeniach.
Cyberatak, który może zatrzymać supermarket
Wyobraźmy sobie, że supermarket musi zamknąć część pomieszczeń, bo przestają działać systemy chłodzenia żywności. Kasy, systemy magazynowe i urządzenia sterujące logistyką nie funkcjonują prawidłowo. Problem nie dotyczy już tylko komputerów pracowników – bezpośrednio wpływa na dostępność produktów i bezpieczeństwo całego przedsiębiorstwa.
W nocy z 11 na 12 października hakerzy włamali się do sterowników chłodni duńskiego producenta Danfoss w setkach francuskich supermarketów – m.in. Intermarché, Netto, Système U, Carrefour, Monoprix i E.Leclerc. Przełączyli lady chłodnicze i zamrażarki w tryb ciągłego rozmrażania z temperaturą ustawioną na 50°C, nie uruchamiając przy tym alarmów. Do rana trzeba było wyrzucić całe alejki mrożonek i świeżej żywności, a w części sklepów urządzenia się stopiły lub zapaliły. Zaatakowano też chłodnie trzech francuskich banków krwi. Sprawę bada francuska agencja cyberbezpieczeństwa ANSSI – opisują m.in. francuskie portale „Le Monde du Surgelé” i „Journal de l’Économie”.
Hakerzy nie potrzebowali złośliwego oprogramowania. Wykorzystali starsze, niełatane sterowniki dostępne bezpośrednio z internetu, często chronione hasłem fabrycznym. W nocy na 2 listopada podobne ataki uderzyły w sklepy w Szwecji (ICA i Coop), Belgii, Luksemburgu, Estonii, Irlandii, Niemczech i Holandii. Do ataków przyznały się prorosyjskie grupy hakerskie NoName057(16) i Z-Pentest – podaje norweski dziennik „Dagsavisen”.
To ważny sygnał dla europejskich firm. Współczesna gospodarka zależy od systemów informatycznych, które zarządzają nie tylko dokumentami, płatnościami i komunikacją, ale też urządzeniami przemysłowymi, transportem, magazynami, energetyką i handlem. Cyberatak może więc oznaczać nie tylko utratę danych, ale także fizyczne zatrzymanie działalności firmy.
Celem są także norweskie chłodnie
Norwegia nie uniknęła fali ataków. Rada Bezpieczeństwa Biznesu (Næringslivets Sikkerhetsråd, NSR) przeskanowała sieć i znalazła kilkadziesiąt norweskich instalacji chłodniczych dostępnych z internetu – część z nich z hasłami fabrycznymi. NSR udaremniła kilka ataków, ale nie zdołała dotrzeć do wszystkich właścicieli. Mimo ostrzeżeń hakerzy przejęli systemy chłodnicze sieci Havaristen oraz Ullensvang Fruktlager, przechowalni owoców w Hardanger – podają norweski nadawca publiczny NRK i dziennik „Aftenposten”. O kolejnych atakach na norweskie chłodnie i obawach branży pisze też dziennik „Finansavisen”.
– Skanowaliśmy sieć w poszukiwaniu instalacji i znaleźliśmy kilkadziesiąt chłodni wystawionych do internetu – mówi Lars Magne Hovtun, szef centrum reagowania NSR. Wcześniej zapewniał, że duże sieci spożywcze są generalnie dobrze zabezpieczone, ale mniejsze firmy, do których NSR jeszcze nie dotarła, nadal są narażone. Sprawą zajął się też Storting – pytania do ministra cyfryzacji Torgeira Michaelsena skierowała partia SV.
– Bardzo łatwo można znaleźć kilka tysięcy takich lodówek podłączonych do sieci z tą luką – ostrzega w rozmowie z E24 Lars Eirik Berg, ekspert ds. bezpieczeństwa z Semaphore Consulting Partners. Jego zdaniem podobne incydenty wymierzone w systemy sterowania przemysłowego (OT – Operational Technology) zdarzają się w Norwegii niemal codziennie, choć rzadko mają fizyczne skutki. Najpoważniejszym przykładem był atak na tamę w Bremanger w 2025 roku, gdzie hakerzy otworzyli zawory – norweska Policyjna Służba Bezpieczeństwa (PST, Politiets sikkerhetstjeneste) powiązała ten atak z prorosyjską grupą. – Jeśli sprzęt nie ma już wsparcia producenta, nie powinien być podłączony do internetu – podkreśla Berg. Chwali jednocześnie norweskie sieci spożywcze za szybką reakcję po atakach we Francji.
Przeczytaj także: CYBERBEZPIECZEŃSTWO | ZAKŁÓCENIA W BIZNESIE I INCYDENTY CYBERNETYCZNE NAJPOWAŻNIEJSZYM RYZYKIEM DLA WIĘKSZOŚCI FIRM
„Jesteśmy w stanie wojny”. Europa mówi o zagrożeniu hybrydowym
Podczas konferencji prasowej w Parlamencie Europejskim europosłanka Elena Donazzan z włoskiej partii Fratelli d’Italia, wiceprzewodnicząca Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii (ITRE), użyła bardzo mocnych słów:
– Jesteśmy w stanie wojny. To wojna hybrydowa – stwierdziła.
Chodziło jej o rosnącą skalę zagrożeń, w których tradycyjne metody nacisku politycznego i militarnego uzupełniają cyberataki, dezinformacja i działania wymierzone w infrastrukturę państw. Wojna hybrydowa nie musi oznaczać konfliktu zbrojnego na terytorium danego państwa. Może obejmować destabilizację gospodarki, zakłócanie pracy instytucji publicznych, ataki na firmy i podważanie zaufania obywateli do państwa.
Ocena ENISA jest bardziej wyważona. Agencja wskazuje na ogólną poprawę poziomu cyberbezpieczeństwa w Europie, ale ostrzega, że przeciwnicy mają coraz większe możliwości prowadzenia operacji cyfrowych.
Sztuczna inteligencja zmienia skalę zagrożeń
Technologie sztucznej inteligencji (AI) pomagają firmom szybciej wykrywać podejrzane zachowania, analizować ruch w sieci i automatyzować reakcję na incydenty. Z tych samych możliwości korzystają jednak przestępcy. AI ułatwia pisanie przekonujących wiadomości phishingowych, podszywanie się pod pracowników i kontrahentów, automatyzację oszustw i wyszukiwanie słabych punktów w systemach.
W praktyce cyberprzestępcy mogą prowadzić bardziej zaawansowane ataki mniejszym kosztem. Szczególnie groźne jest połączenie automatyzacji, kradzieży danych logowania i dostępu do systemów przemysłowych – wtedy skutki wykraczają daleko poza naruszenie prywatności.
Przeczytaj także: WOJNY HANDLOWE, GLOBALNA RECESJA, CYBERATAKI, ZMIANA KLIMATU: ŚWIAT ZACZYNA SIĘ BAĆ
Infrastruktura krytyczna pod szczególną presją
Najważniejsza jest ochrona sektorów, bez których nie działa społeczeństwo i gospodarka:
- Energetyka – elektrownie, sieci przesyłowe i systemy zarządzania dystrybucją energii.
- Transport – lotniska, porty, kolej, logistyka i zarządzanie ruchem.
- Ochrona zdrowia – szpitale, dokumentacja medyczna i urządzenia diagnostyczne.
- Handel i dystrybucja żywności – magazyny, chłodnie, płatności i łańcuchy dostaw.
- Telekomunikacja – sieci komórkowe, internet i przesył danych.
- Administracja publiczna – systemy podatkowe, rejestry państwowe i usługi cyfrowe.
Wspólnym problemem jest rosnąca zależność od połączonych systemów. Awaria jednego elementu może wywołać efekt domina i sparaliżować wiele podmiotów naraz.
Czy Twoja firma jest ubezpieczona od cyberataku?
Sprawdź ubezpieczenia i polisy biznesowe dla firm w Norwegii – także od skutków przestoju i utraty danych.
UBEZPIECZENIA DLA FIRM »Norwegia: wysoki poziom zagrożenia
Norwegia nie należy do UE, ale jako członek Europejskiego Obszaru Gospodarczego jest silnie powiązana z europejskim rynkiem, infrastrukturą energetyczną i cyfrowymi łańcuchami dostaw. Szczególne znaczenie ma tu bezpieczeństwo energetyki, telekomunikacji, transportu morskiego, finansów i administracji.
Zagrożenie jest realne. W październiku Narodowy Urząd Bezpieczeństwa (Nasjonal sikkerhetsmyndighet, NSM) podniósł krajowy poziom ryzyka cybernetycznego do „wysokiego” (Høyt). To sygnał dla firm i instytucji, by natychmiast sprawdziły zabezpieczenia, plany ciągłości działania i gotowość swoich dostawców.
Atak na Norad
Jednym z ostatnich celów był Norad (Direktoratet for utviklingssamarbeid) – norweska Dyrekcja ds. Współpracy Rozwojowej, która zarządza większością norweskiej pomocy rozwojowej i dotacji dla organizacji działających za granicą. Jak podaje portal Panorama nyheter, atak wykryto 30 października. Sprawcy dostali się do portalu wniosków o dotacje przez 27 przejętych kont. Mogły wyciec imiona, nazwiska i adresy e-mail 20 614 użytkowników, a także dane wniosków organizacji działających w strefach konfliktów i państwach autorytarnych.
– Atak jest złożony, a Norad powołał sztab kryzysowy – mówi Torger Kjeldstad, dyrektor ds. cyfryzacji Norad. Sprawę zgłoszono policji, a NSM potwierdza podobieństwa do innych niedawnych ataków w Norwegii.
Stocznie ćwiczą obronę
Rosnącą liczbę ataków odczuwa też przemysł. Jak informuje NRK, norweskie stocznie z regionu Møre og Romsdal ćwiczą reagowanie na ataki cyfrowe, bo liczba cyberataków na branżę wyraźnie wzrosła. Wśród nich jest koncern Vard, który sam padł ofiarą ataku w 2020 roku. Więcej o kolejnych incydentach NRK zbiera w serwisie Dataangrep og hacking.
Nie chodzi wyłącznie o duże instytucje. Mniejsze firmy mogą stać się furtką do systemów większych organizacji, zwłaszcza gdy korzystają ze wspólnych platform, zewnętrznych dostawców IT i usług chmurowych.
Przeczytaj także: FIRMA W NORWEGII | WŁAŚCIWA TAKTYKA OCHRONY TWOICH AKTYWÓW
Awarie bez ataku też paraliżują świat
Ostatnie dni pokazały, że nawet bez cyberataku cyfrowa awaria może sparaliżować firmy i podróżnych.
Koncern Microsoft i aplikacje Office 365. W czwartek 12 i piątek 13 listopada użytkownicy Outlooka, Teams i Copilota w 74 krajach nie mogli wysyłać ani odbierać wiadomości ani dołączać do spotkań. Problemy dotknęły też OneDrive i sklep Microsoft Store. Microsoft wykluczył cyberatak. Dla części firm problemy trwały niemal dwie doby – usługi długo działały w zwolnionym tempie, a pełną sprawność przywrócono dopiero w sobotę. – Głęboko żałujemy zakłóceń – napisała firma.
Loty w USA. W piątek 13 i sobotę 14 listopada w Stanach Zjednoczonych odwołano ponad 17 000 lotów po tym, jak Federalna Administracja Lotnictwa (FAA) wstrzymała wszystkie starty z amerykańskich lotnisk – w piątek od 15:54 do 20:15 czasu nowojorskiego (od 21:54 do 2:15 w nocy na sobotę czasu norweskiego). Nikt nie zginął ani nie został ranny. Zawiódł system kontroli ruchu lotniczego (Air Traffic Control): według sekretarza transportu Seana Duffy’ego podczas rutynowych prac, po wymianie starej miedzianej linii na światłowód, zepsuł się router, co zakłóciło łączność z samolotami i radarami. Nie był to ani cyberatak, ani incydent wywołany przez sztuczną inteligencję (AI). „Le Monde” nazywa awarię katastrofą przemysłową i upokorzeniem dla Ameryki – skutkiem lat niedoinwestowania systemu, który pamięta lata 70. i 80. XX wieku. Duffy obwinił „przestarzały sprzęt”, a administracja Donalda Trumpa już próbuje nadać awarii wymiar polityczny. Biały Dom zwrócił się do Kongresu o dodatkowe 30,1 mld dolarów na modernizację systemu, a sam sekretarz domaga się aż 50 mld dolarów na ten cel – relacjonuje francuski dziennik „Le Monde”.
Ryzyko koncentracji dostawców
– Skala naszej zależności od garstki dostawców technologii jest coraz bardziej niepokojąca. Takie awarie bezpośrednio uderzają w codzienną pracę milionów ludzi i firm – mówi Łukasz Jakubów-Kędzierski, certyfikowany ekspert ds. zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwach (ERM) i partner zarządzający Sjølyst Investors AS.
– To ważny sygnał ostrzegawczy dla zarządów i zespołów odpowiedzialnych za zarządzanie ryzykiem, nadzór nad procesami IT i ciągłość działania. Ryzyko koncentracji dostawców (Vendor concentration risk) to nie tylko problem działu IT – to realne ryzyko operacyjne i biznesowe – podkreśla.
Jego zdaniem rozwiązaniem może być strategia oparta na kilku dostawcach (Multi-vendor), która zmniejsza zależność od jednej firmy i wzmacnia odporność organizacji. Warto rozważyć także europejskie i nordyckie alternatywy dla Microsoft 365 i Google Workspace – w zakresie poczty firmowej, przechowywania danych w chmurze, pakietów biurowych i narzędzi do współpracy, np.:
- Szwajcaria: Proton (szyfrowana poczta, dysk i kalendarz) oraz Infomaniak (pakiet kSuite z pocztą, chmurą i dokumentami),
- Norwegia: Runbox (poczta firmowa z serwerami w Norwegii), Jottacloud (chmura i kopie zapasowe z danymi przechowywanymi w Norwegii), Domeneshop (domeny i poczta) oraz Whereby (wideokonferencje),
- Niemcy: Nextcloud (chmura i współpraca, także na własnym serwerze), mailbox.org i IONOS,
- Polska: home.pl (poczta i hosting) oraz ClickMeeting (spotkania i webinary online).
To przykłady, a nie rekomendacja redakcji. Przed zmianą dostawcy warto sprawdzić zakres usług, lokalizację serwerów, zgodność z RODO (GDPR) i koszty migracji.
Wniosek dla firm jest jeden: liczy się odporność. Niezależnie od tego, czy przyczyną jest atak, czy usterka, trzeba mieć plan na wypadek, gdy kluczowe systemy przestaną działać.
Przygotuj zespół na sytuacje kryzysowe
BHT, HMS i kursy dla firm w Norwegii – szkolenia, procedury i bezpieczeństwo pracowników.
BHT I KURSY HMS DLA FIRM »Co powinny zrobić firmy?
Wzmacnianie cyberbezpieczeństwa nie może ograniczać się do zakupu kolejnego programu antywirusowego. Oto kilka ważnych punktów dla właścicieli firm i menedżerów:
- Miej plan awaryjny i sprawdź go w praktyce. Ustal, kto podejmuje decyzje, gdy nie działa poczta, system sprzedaży czy chłodnia, jak firma kontaktuje się z pracownikami i klientami oraz jak długo może działać bez systemów IT. Plan ciągłości działania (Beredskapsplan) przećwicz przynajmniej raz w roku.
- Zrób listę urządzeń podłączonych do internetu. Nie tylko komputery – także sterowniki chłodni, wentylacji, alarmów, kamer i kas. Zmień hasła fabryczne, a sprzęt bez wsparcia producenta odłącz od sieci.
- Aktualizuj systemy i oprogramowanie. Większość udanych ataków wykorzystuje znane, od dawna niezałatane luki.
- Włącz uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA) we wszystkich kluczowych usługach – poczcie, bankowości, chmurze i systemach administracyjnych.
- Twórz kopie zapasowe i testuj ich odtwarzanie. Przynajmniej jedna kopia powinna być przechowywana offline lub u innego dostawcy.
- Oddziel sieć biurową od systemów sterujących i ogranicz dostęp pracowników do niezbędnego minimum.
- Nie uzależniaj firmy od jednego dostawcy. Rozważ zapasowe kanały komunikacji, alternatywną pocztę lub chmurę i sprawdź zapisy umów o dostępności usług (SLA).
- Kontroluj dostawców i łańcuch dostaw. Zewnętrzna firma IT czy serwisant chłodni z dostępem zdalnym to także potencjalna furtka dla hakerów.
- Szkol pracowników z rozpoznawania phishingu, fałszywych faktur i oszustw z użyciem AI, np. podrobionego głosu szefa.
- Sprawdź ubezpieczenie. Upewnij się, czy polisa firmy obejmuje cyberatak, przerwę w działalności i utratę towaru, np. zepsutej żywności.
- Zgłaszaj incydenty. W Norwegii pomoc oferują NSR i krajowe centrum NorCERT przy NSM, a przestępstwa należy zgłaszać na policję.
Przeczytaj także: FIRMA W NORWEGII: PODEJMOWANIE DECYZJI JAKO NAJBARDZIEJ WIDOCZNA CECHA LIDERA
Cyberbezpieczeństwo to bezpieczeństwo państwa
Wnioski z europejskiej debaty są jednoznaczne: granica między bezpieczeństwem cyfrowym a fizycznym coraz bardziej się zaciera. Kiedyś cyberatak kojarzył się z kradzieżą danych, zablokowaną stroną albo przejętym kontem. Dziś może oznaczać sparaliżowany szpital, zatrzymaną logistykę, braki w dostawach żywności czy problemy z prądem.
Dlatego cyberbezpieczeństwo przestaje być zadaniem tylko działu IT. Staje się jednym z filarów odporności gospodarki i bezpieczeństwa narodowego. Europa poprawia zabezpieczenia, ale rosnące możliwości przeciwników sprawiają, że samo reagowanie na incydenty nie wystarczy. Potrzebne są inwestycje, współpraca międzynarodowa, regulacje i przygotowanie firm na kryzys.
W świecie, w którym supermarket, szpital, bank i elektrownia zależą od systemów cyfrowych, cyberatak przestaje być problemem widocznym tylko na ekranie komputera. Staje się problemem odczuwalnym w codziennym życiu milionów ludzi.
(© LOCALMARKET GROUP)
.png)
